Казан халкы якынлашып килүче барлык күк күренешләрен дә күзәтә алмаячак.
Якын көннәрдә, 12 һәм 13 августта, берничә астрономик вакыйга булачак: тулы кояш тотылу, алты планета парады һәм Персеид йолдызлар ташкынының иң югары ноктасы. Алар турында физика институтының астрономия һәм космик геодезия кафедрасы профессоры, Казан федераль университетының В.П. Энгельгардт исемендәге Астрономия обсерваториясенең фәнни җитәкчесе Юрий Нефедьев сөйләде.
Башта тикшерүче тулы кояш тотылуның ничек баруын искә төшерде. Айның дискы Кояш дискын каплый, чөнки айның дискы Кояш дискыннан 400 тапкырга кечерәк булса да, җирнең табигый иярчене кояшка караганда, безгә 400 тапкырга якынрак. Шуңа күрә җир өслегенә проекциядә тулы күләгә конусы барлыкка килә, анда тулы кояш тотылу күзәтелә. Тулы күләгә конусының диаметры якынча 250 километр, ләкин тиешле өлкә планета өслеге буйлап берничә мең километр юл уза. Ярым күләгә конусы да бар, анда тотылуның аерым формасын күрергә мөмкин.
Бу юлы Казанның географик киңлегендә вакыйганы тулы һәм аерым формада күреп булмаячак. Россия территориясендә бу вакыйганы бераз Мәскәүдә һәм төньяк киңлекләрдә генә күзәтеп булачак.
“Тотылуны күп кенә интернет-каналлар трансляцияләячәк, әмма Татарстанда без берни дә күрмәячәкбез”, – диде астроном.
Икенче күк күренеше алты планета парады булачак, алар арасында Меркурий, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран һәм Нептун булачак. Профессор билгеләп үткәнчә, «планеталар парады» термины «халыкчан» терминга керә, астрономиядә бу төшенчә юк.
«Фәндә моны башкача аңлыйлар: күк сферасында планеталар кояшның бер ягында булалар», – дип аңлатты ул.
Галим ачыклык керткәнчә, күк җисемнәре туры сызыкка тезелмиләр, бәлки күктә ниндидер дуга буенча урнашалар. Юрий Нефедьев кисәткәнчә, барлык алты космик объектны да коралсыз күз белән күреп булмаячак, чөнки Меркурий, Уран һәм Нептун яки кояшка бик якын урнашкан, яки яктылыгы ягыннан бик зәгыйфь объектлар.
“Бу планеталар көчле телескоп аша гына күренә. Хәтта һәвәскәр техниканы кулланып та, без Уранны кечкенә йолдызчык итеп табачакбыз. Әмма Марс, Юпитер һәм Сатурнны үз күзләрең белән дә, теләсә нинди оптиканы кулланып та күрергә мөмкин», – диде университет обсерваториясенең фәнни җитәкчесе.
12 августтан 13 августка каршы төндә булачак өченче вакыйга – Персеид метеор ташкынының иң куәтлеләренең берсе – сәгатенә 150 «атылучы йолдыз» күзәтеләчәк. Агымның радианты (метеорларның шартлы чыганагы) Персей йолдызлыгында урнашкан, аның исеме дә шуннан килеп чыккан.
«Әлеге метеор ташкынын хәзер үк һәм аннан соңгы атнада күзәтергә мөмкин, әмма пик нәкъ менә күрсәтелгән датага туры киләчәк”, – дип йомгаклады Казан федераль университеты профессоры.
Материалны өлешчә яки тулысынча күчереп бастырганда, шулай ук цитаталар китергәндә КФУ матбугат хезмәтенә сылтама ясарга кирәк.
Автор: Алексей Балашов, КФУның мәгълүмати сәясәт департаменты, фото: Исламия Баянова